Kritik sektör:
Çelik
Modern yaşamın neredeyse her aşamasında çelik var. Peki karbonsuz çelik mümkün mü?
Modern hayatın görünmez omurgası: Çelik
Evden çıkıp işe ya da okula giderken kullandığımız asansörden geçtiğimiz köprülere, bindiğimiz otomobilden mutfağımızdaki buzdolabına, elektrik taşıyan iletim hatlarından rüzgar türbinlerine kadar modern yaşamın neredeyse her aşamasında çelik var.
Gözümüzün önünde olmasa da şehirleri ayakta tutan, sanayiyi çalıştıran ve günlük hayatı mümkün kılan temel malzemelerden biri çelik. Tam da bu nedenle çelik, küresel ekonominin ve modern yaşamın temel direklerinden birini oluşturuyor.
Çelik, çimentonun ardından dünyada en fazla üretilen emtia konumunda. Küresel ölçekte 2,5 trilyon ABD dolarını aşan ticaret hacmine sahip olan sektör, aynı zamanda milyonlarca kişiye istihdam sağlıyor.
Türkiye'de ise çelik sektörü, 2021 verilerine göre 25 milyar dolarlık ihracat değeriyle otomotiv ve kimya sektörlerinin ardından üçüncü büyük ihracatçı sektör konumunda. Sektör, doğrudan 55 bin, dolaylı olarak ise yaklaşık 300 bin kişiye istihdam sağlıyor.
Çeliğin en önemli kullanım alanları
İnşaat ve altyapı
Küresel çelik tüketiminin %52’si binalar, köprüler ve diğer uzun ömürlü yapılarda kullanılıyor.
İmalat sanayii
Otomotiv (%12), mekanik ekipman (%16), beyaz eşya ve birçok üretim kolunun temel ham maddesini oluşturuyor.
Stratejik sektörler
Savunma, havacılık ve enerji altyapısı; rüzgar türbinleri ve boru hatları gibi alanlar için vazgeçilmez bir malzeme niteliği taşıyor.
Çelik: Sanayinin omurgası, iklim krizinin kritik cephesi
Çelik sektörü modern ekonominin işlemesini sağlayan temel sektörlerden biri. Ancak aynı zamanda iklim krizini derinleştiren ve doğayı doğrudan tahrip eden en sorunlu sanayi kollarından biri.
Küresel sera gazı emisyonları
Demir-çelik endüstrisi, tek başına küresel sera gazı emisyonlarının yaklaşık %7’sinden sorumludur.
Küresel CO2 emisyonları
Sektör, küresel CO2 emisyonlarının yaklaşık %11’ini üretmektedir.
Kömür bağımlılığı
Geleneksel yüksek fırınlı tesislerde enerjinin yaklaşık %90’ı kömürden sağlanmaktadır.
Hava, su ve toprak da kirleniyor
Çelik sektörünün yarattığı tahribat yalnızca iklim üzerinde değil. Hava, su ve toprak kirliliğiyle yerel halkın sağlığını ve ekosistemleri doğrudan tehdit ediyor.
Hava kirliliği
Tesislerden atmosfere CO2’nin yanında toz, ağır metaller, dioksin, furan ve PCB gibi toksik maddelerin salımı gerçekleşmektedir.
Toprak kirliliği
Cürufların kontrolsüz depolanması tarım arazilerini ağır metallerle kirletmekte ve ciddi çevresel risk yaratmaktadır.
Su kirliliği
Cüruf yığınları su havzalarını ve yer altı sularını ağır metallerle etkileyerek ekosistemleri tehdit etmektedir.
Kirleticilerin kıskacında Aliağa
İzmir Aliağa-Foça bölgesi; demir-çelik faaliyetleri, gemi söküm, petrokimya tesisleri ve İzdemir kömürlü termik santrali nedeniyle on yıllardır ağır bir kirlilik yükü altında.
2009
Hava kirliliği raporları
Horozgediği bölgesinde PM10 ve PM2.5 seviyelerinin çok yüksek olduğu tespit edildi. 2009 tarihli ara raporda PCB konsantrasyonlarının yasal sınır değerleri 47.600 ile 1.350.000 kat arasında aştığı belirtildi.
Ağır metal birikimi
Hazırlanan çevre durum raporları; zeytin, kekik ve laden bitkilerinde, toprakta ve havada demir, kurşun, kadmiyum ve nikel gibi ağır metallerin sınır değerlerin üzerinde bulunduğunu gösterdi.
m²
Cüruf dağları
Aliağa ve Foça arasındaki yaklaşık 700 bin metrekarelik alanda biriken cüruf atıkları, tarım arazilerini ve içme suyu havzalarını tehdit ediyor.
Çelik üretimi kömür ve gazdan kopamıyor
Çelik sektörü, üretim süreçlerinde hem hammadde hem de enerji kaynağı bakımından fosil yakıtlara aşırı bağımlı bir sektördür.
Küresel ham çelik üretimi geleneksel yüksek fırın rotasıyla gerçekleşiyor
Bu yöntemde demir cevherini indirgemek için temel girdi olarak metalürjik kömür kullanılıyor.
Enerji kömürden
Geleneksel yüksek fırın yönteminde enerjinin yaklaşık %90’ı kömürden sağlanıyor.
Dünyadaki kömür tüketimi
2021 yılında dünyada tüketilen tüm kömürün %15’i, yani 1.100 milyon tonu, çelik sektörü tarafından kullanıldı.
Türkiye’de EAO üretimi
Türkiye üretiminin %72’si elektrik ark ocaklı tesislerde, hurda ergitilerek yapılmaktadır.
Fosil elektrik
Türkiye elektrik şebekesinin %55 oranında fosil yakıtlara dayalı olması, sektörün dolaylı emisyonlarını artırmaktadır.
Çelik şirketleri aynı zamanda fosil enerji üreticisi
Türkiye’deki büyük çelik üreticileri, ihtiyaç duydukları elektriği daha düşük maliyetle sağlamak için kendi kömür ve gaz santrallerini kurmuş durumda.
İthal kömür santralleri
- OYAK Grubu: Adana / İskenderun — İSKEN ithal kömür santrali
- İÇDAŞ: Çanakkale / Biga — üretim sahasına entegre ithal kömür santralleri
- Diler Holding: Hatay / İskenderun — Atlas Enerji ithal kömür santrali
- İzmir Demir Çelik: İzmir / Aliağa — İzdemir Enerji ithal kömür santrali
Gaz santralleri
- HABAŞ: İzmir / Aliağa — 871 MW kapasiteli gaz santrali
- Çolakoğlu Metalurji: Kocaeli / Gebze-Dilovası — 190 MWe kapasiteli gaz kombine çevrim santrali
- Çolakoğlu / EGE GAZ: İzmir / Aliağa — Türkiye’nin tek özel LNG terminali
Tesis içi santraller
KARDEMİR: Karabük — 107,5 MW kurulu güce sahip elektrik üretim santrali işletmektedir. Bu santralde taş kömürünün yanı sıra üretim süreçlerinden elde edilen yan ürün gazları kullanılmaktadır.
Karbonsuz çelik mümkün mü?
Türkiye’de çelik sektörünün karbonsuzlaşması teknik olarak mümkün. Ancak bu yalnızca üreticilerin değil; enerji, sanayi, finansman ve kamu politikalarının birlikte dönüşmesini gerektiriyor.
Ulusal dönüşüm planı
Sektör için 2030’a yönelik bağlayıcı azaltım hedefleri ve yıllık karbon bütçesi belirlenmelidir.
Elektrik şebekesinin karbonsuzlaşması
Yenilenebilir enerji yatırımları hızlanmalı, elektrik üretiminin karbon yoğunluğu düşürülmelidir.
Yeşil hidrojen ve DRI
ERDEMİR, İSDEMİR ve KARDEMİR gibi entegre tesislerin yeşil hidrojen bazlı teknolojilere geçmesi kritiktir.
Hurda ve döngüsellik
Ulusal hurda envanteri oluşturulmalı, kalite standardizasyonu ve izlenebilirlik sağlanmalıdır.
Finansman
ETS gelirleri düşük karbonlu teknoloji yatırımlarını destekleyen bir fona aktarılmalıdır.
Yeşil standartlar
Yeşil çelik tanımları geliştirilmeli, kamu ihalelerinde düşük karbonlu ürünlere öncelik verilmelidir.