Gücü, enerjiyi neden dönüştürmemiz gerekiyor?

Çünkü fosil yakıt endüstrisi, her yıl vergilerimizden tam 12 trilyon dolar kazanıyor. Bu, dünya çapında kişi başına 1400 dolar demek! Bu esnada çoğumuz, hızla artan hayat pahalılığı nedeniyle enerji faturaları, gıda ve kira gibi temel ihtiyaçları karşılamakta zorlanıyoruz:

• Birleşik Krallık’ta enerji faturaları pandemi öncesine göre %52 daha yüksek.
• Nijerya, Pakistan ve Haiti’de gıda fiyatları ikiye katlandı.
• ABD’de konut fiyatları 2020’den bu yana %45 arttı.

Bunun sebebi; fosil yakıt fiyatları fırladığında, her yerdeki her şeyin maliyetinin de onu takip etmesidir. Kömür, petrol ve gaz fiyatları istikrarsızdır; her savaşta, arz şokunda ve jeopolitik gerginlikte çılgınca dalgalanır. Son olarak ABD ve İsrail’in İran’a ve bölgedeki başlattığı savaş cüzdanlarımızı daha da sert vurdu.

Şubat 2026’da Hürmüz Boğazı kapandığında, petrol fiyatları varil başına 100 doların üzerine çıktı. Gaz fiyatları %30 arttı. Yakıt fiyatları yükseldikçe gübre maliyetleri de fırladı; gıda fiyatları bunu izledi ve mutfak masrafları kabardı. Hatta konut kredisi faizleri bile yükseldi. Tüm bunlar olurken, petrol şirketleri savaşın başladığı günden beri her gün fazladan 81,4 milyon Euro kâr elde etti.

Fosil yakıt bağımlılığı, küresel eşitsizliği derinleştirerek hem iklim krizinin hem de yaşam maliyeti krizinin temel nedeni haline gelmiştir. Bu “alışılagelmiş düzeni” değiştirme vakti geldi!

Fosil yakıtlar hayat pahalılığına nasıl sebep oluyor?

Fosil yakıtlar; faturası doğrudan cebimize, vergilerimize ve sağlığımıza kesilecek şekilde paramızı aynı anda birçok farklı yoldan tüketiyor:

• Daha yüksek enerji faturaları. Kömür, petrol ve gaz fiyatları her çatışmada ve arz şokunda fırlıyor. Bu fiyatlar arttığında; ısınmadan ulaşıma, soğutmadan mutfak masraflarına kadar her şey onu izliyor. Diğer hiçbir enerji kaynağının aksine, fosil yakıt fiyatları bir gecede iki katına çıkabiliyor.
• Vergilerimiz, bu zarara yol açan endüstriyi finanse ediyor. Hükümetler sadece 2024 yılında fosil yakıt şirketlerine 725 milyar dolar doğrudan destek sağladı; oysa bu para okullara, hastanelere ve temiz enerjiye aktarılabilirdi.
• Fosil yakıtlar bizi hasta ediyor ve bunun bedelini de biz ödüyoruz. Fosil yakıt kullanımı ciddi hava kirliliğine neden olur. Bu sağlık masrafları doğrudan cebimizden ve kamu sağlığı bütçelerinden çıkıyor. Fosil yakıt teşviklerine son verilmesi, her yıl 70.000 erken ölümü engelleyebilir.
• Aşırı hava olayları giderek daha maliyetli hale geliyor. Fosil yakıtlar; kuraklıklara, sellere, kasırgalara ve sıcak dalgalarına yol açan iklim krizini tetikliyor. Aşırı hava olaylarının dünyaya maliyeti şu an saatte 16 milyon dolar. Sadece ABD’de, 2024’teki 27 iklim felaketinin 182,7 milyar dolarlık maliyeti vergi mükelleflerinin cebinden çıktı.
• Sadece konforumuzu korumak için daha fazla harcıyoruz. Yazlar daha sıcak, kışlar daha sert geçtikçe ısıtma ve soğutma masraflarımız artmaya devam ediyor. İklim değişikliğinin, bugün doğan bir çocuk için yaşam boyu enerji maliyetine fazladan 88.000 dolar yük getireceği tahmin ediliyor.

Bunlar birbirinden bağımsız bir dizi sorun değil. Bu; fosil yakıtlar üzerine kurulu, her fırsatta sıradan insanların parasını çekip dev petrol şirketlerinin yöneticilerine aktaran tek bir sistemdir.

Yenilenebilir enerji hayat pahalılığını düşürebilir mi?

Evet, üstelik bu durum halihazırda dünya genelinde pek çok insan için maliyetleri düşürmeye başladı bile.

Güneş ve rüzgâr bedava. Kömür, petrol ve gazın aksine; bunların çıkarılması, nakledilmesi ve her gün yakılması gerekmiyor. Bir kez kurulduklarında fiyatları istikrarlı, öngörülebilir ve düşmeye devam ediyor. Sadece 2024 yılında, yenilenebilir enerji kaynakları dünyanın 467 milyar dolarlık fosil yakıt maliyetinden kaçınmasını sağladı. İşte bunun pratikteki karşılığı:

• İspanya’da yenilenebilir enerji, 2024 yılında toptan elektrik fiyatlarını AB ortalamasından neredeyse üçte bir oranında daha ucuz hale getirdi.
• AB’de kendi güneş enerjisini üreten haneler, faturalarında yıllık 260€ ile 550€ arasında tasarruf ediyor.
  ABD’nin kırsal Minnesota bölgesinde bir topluluk kooperatifi, on yıl içinde elektrik tarifelerini %42 oranında düşürme yolunda ilerliyor.
• Asya, Afrika ve Amerika genelinde topluluğa ait güneş enerjisi sistemleri, fosil yakıt sistemlerinin asla ulaşamadığı evlere enerji sağlıyor.

Yenilenebilir enerji pahalı seçenek değildir. Pahalı olan, fosil yakıtlara bağımlı kalmaktır.

Peki, neden hâlâ bu pahalı ve işlevsiz sisteme sıkışıp kalmış durumdayız?

Çünkü fosil yakıt endüstrisi, onlara bağımlı kalmamızı sağlamak için trilyonlar harcıyor.

Lobicilik, siyasi bağışlar, yanıltıcı reklamlar ve dezenformasyon faaliyetleriyle; dev petrol şirketleri, 2008 ile 2018 yılları arasında iklim gruplarının tam 27 katı harcama yaparak iklim eylemlerini engelledi. Üstelik hükümetler onları ödüllendiriyor: Fosil yakıt teşvikleri 2022 yılında 7 trilyon dolarla rekor kırdı. 2023 yılında G20 hükümetleri, yenilenebilir enerjiye kıyasla fosil yakıtlara üç kat daha fazla harcama yaptı; yani 168 milyar dolara karşı 535 milyar dolar.

Bu, siyasi bir sorun. Teknoloji mevcut. Ekonomik tablo ortada. Hükümetlerimize, kirleticileri ödüllendirmekten vazgeçmelerini ve ekonomik, yenilenebilir enerjiye yatırım yapmaya başlamalarını talep etmeliyiz.

Uruguay, bunun işe yaradığının kanıtı. 2008 yılında ülke, rüzgar veya güneş enerjisi santralleri olmaksızın bir enerji krizi yaşıyordu. Sadece on yıl içinde hükümet, elektriğin %98’ini yenilenebilir kaynaklardan karşılayacak bir sistem kurdu. Enerji maliyetleri yarıya indi. 50.000 kişilik istihdam yaratıldı. Fiyatlar istikrarlı hale geldi.

Gücü dönüştürmek için başka neler yapabilirsin?

Fosil yakıt endüstrisinin milyar dolarları var. Bizimse çok daha güçlü bir şeyimiz var: Milyarlarca insan. İşte hemen şimdi yapabileceklerin:

• Hâlâ imzalamadıysan, yukarıdaki açık mektubu imzala!
• Hikayeni paylaş. Hayat pahalılığı seni ve aileni nasıl etkiliyor? Bundan bahset, bir gönderi olarak paylaş ve Instagram, Facebook, Bluesky ve YouTube’da bizi @350.org ve @350turkiye olarak tagle ve #GreatPowerShift hashtag’iyle etiketle.
• Sesimizi duyur. Bu sayfayı arkadaşlarınla, ailenle, komşularınla ve iş arkadaşlarınla paylaş.
• Çıkartmalarımızı, posterlerimizi, görsellerimizi ve bez çantalarımızı indirip paylaş.
• Yerelde harekete geç. Bulunduğun yerdeki 350 kampanyasını bul ve değişim için hâlihazırda mücadele eden insanlara katıl.
• Bizimle temasa geç. Bu konu üzerinde çalışan bir gazeteci, araştırmacı veya gönüllü müsüm? [email protected] üzerinden bizle iletişime geçebilirsin.